«Οι ομολογίες της σάρκας»

Φωτό άρθρου

Οσο ζούσε ο Μισέλ Φουκό (1926-1984), ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές του 20ού αιώνα, είχε εκδοθεί το εμβληματικό έργο του, η τρίτομη Ιστορία της Σεξουαλικότητας (1. Η βούληση για γνώση, 2. Η χρήση των ηδονών, 3. Η επιμέλεια εαυτού), που έθετε το ερώτημα: «Με ποιον τρόπο, κατά τη διάρκεια των αιώνων, ο δυτικός άνθρωπος οδηγήθηκε να αναγνωρίσει τον εαυτό του ως υποκείµενο επιθυµίας;».

Ο τέταρτος τόμος ήταν υπό έκδοση, ήθελε «δύο μήνες δουλειά», όπως έλεγε ο Φουκό λίγο πριν φύγει από τη ζωή. Ωστόσο, δεν πρόλαβε να κάνει την τελική επιμέλεια και οι κληρονόμοι κρατούσαν το χειρόγραφο στο αρχείο σεβόμενοι την επιθυμία του να μην υπάρχουν μεταθανάτιες εκδόσεις.

Οταν το 2013 η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας αγόρασε το αρχείο, το χειρόγραφο του τέταρτου τόμου έγινε διαθέσιμο στους ερευνητές οι οποίοι με ενθουσιασμό φύσηξαν τη «σκόνη» σχεδόν 30 χρόνων από πάνω του. Τελικά πάρθηκε η απόφαση να εκδοθεί ο τόμος με επιμέλεια του Φρεντερίκ Γκρο, μελετητή του Φουκό, και να γίνει προσιτός στο ευρύ κοινό.

Η γαλλική έκδοση έγινε το 2018, ενώ σε λίγες ημέρες κι εμείς θα έχουμε την ευκαιρία να κρατήσουμε στα χέρια μας το βιβλίο του σημαίνοντος Γάλλου διανοητή, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πλέθρον με τίτλο «Οι ομολογίες της σάρκας». Ενα σπουδαίο εκδοτικό γεγονός, με την ελληνική μετάφραση να είναι η πρώτη που κυκλοφορεί παγκοσμίως.

Ο νέος τόμος εστιάζει στη μετάβαση από την παγανιστική θεώρηση των αφροδισίων στη χριστιανική στάση απέναντι στη σάρκα και την επιθυμία, μελετώντας τις τεχνικές του εαυτού που αναπτύχθηκαν στη Δύση. Το απαιτητικό εγχείρημα της μετάφρασης ανέλαβε ο Θανάσης Λάγιος, δρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Οπως ο ίδιος επισημαίνει: «Ο τέταρτος τόµος συµπληρώνει το αρχικό σχέδιο µιας ιστορίας της σεξουαλικότητας ως εµπειρίας, «αν µε τον όρο εµπειρία εννοούµε τη συσχέτιση που υπάρχει στο πλαίσιο ενός πολιτισµού µεταξύ τοµέων γνώσης, τύπων κανονιστικότητας και µορφών υποκειµενικότητας», σύμφωνα με τον Φουκό, ο οποίος συνενώνει τη φιλοσοφική και ιστορική θεώρηση µε την ποιητικότητα της κριτικής, τουλάχιστον έτσι όπως τη θέλουν οι στίχοι του αγαπηµένου του ποιητή, του Pενέ Σαρ, που κοσµούν το οπισθόφυλλο της γαλλικής έκδοσης: «Η ιστορία των ανθρώπων είναι η μακρά διαδοχή συνωνύμων του ίδιου όρου. Το να την αντικρούσουμε είναι ένα καθήκον».

Σήμερα προδημοσιεύουμε ένα μικρό απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο, από το τρίτο κεφάλαιο του τρίτου μέρους με τον τίτλο «Η λιβιδινοποίηση του σεξ».

Π. ΣΠΙΝΟΥ

Δεν πρέπει να φανταστούμε ότι οι άνθρωποι πριν από το αμάρτημα ήταν τυφλοί. Η Εύα δεν ήταν εκείνη που είχε δει «ότι ο καρπός ήταν καλός για φαγητό» και ευχάριστος στην όψη; Μπορούσαν, λοιπόν, να δουν το ίδιο το σώμα τους. Πρέπει, όμως, να παραδεχτούμε ότι πράγματι έστρεφαν τα βλέμματά τους προς το φύλο τους;

Οχι, διότι το τελευταίο ήταν καλυμμένο με το «ένδυμα της θείας χάριτος» – ένδυμα το οποίο, από τη μία πλευρά, έκανε τα μέλη τους να μην εξεγείρονται ενάντια στη βούλησή τους και στο οποίο, από την άλλη και κατά συνέπεια, δεν δινόταν εκεί καμία προσοχή και δεν γινόταν προσπάθεια να μαθευτεί αυτό που το εν λόγω ένδυμα μπορούσε να κρύψει.

Ομως, μαζί με το αμάρτημα και τη θεία χάρη που αποσύρεται, κάνει την εμφάνισή της η τιμωρία: αυτή είναι η «ανυπακοή ως αντάλλαγμα», η σωματική αναπαραγωγή εντός του σώματος, και για περισσότερη ακρίβεια μέσω του σεξ, ενάντια στην ανθρώπινη βούληση της ανταρσίας μέσω της οποίας ο άνθρωπος είχε ορθώσει το ανάστημά του εναντίον του Θεού. Να όμως που αυτή η εξέγερση προσελκύει πάνω της το βλέμμα και την προσοχή: «Για να πληγεί η ανυπακοή τους με αμοιβαιότητα (reciproca inoboedientia), προέκυψε μία ολοκαίνουργια κίνηση της σωματικής ξεδιαντροπιάς, η οποία κατέστησε τη γύμνια τους απρεπή, τους έκανε να την παρατηρήσουν και τους γέμισε σύγχυση (fecit adtentos redditque confusos)».

Υπό το καθεστώς της θείας χάρης, η απροσεξία του βλέμματος και η εκούσια χρήση του φύλου συνδέονταν, καθιστώντας αυτό το τελευταίο ορατό χωρίς ποτέ να διακινδυνεύει να είναι γυμνό. Η Πτώση, αντιστρόφως, συνδέει την προσοχή των ματιών και τον ακούσιο χαρακτήρα της κίνησης, καθιστώντας το φύλο γυμνό, αλλά με μία τέτοια ντροπή, με ένα τέτοιο αίσθημα ταπείνωσης μετά από μία τόσο απατηλή αλαζονεία που επιδιώκει κανείς να το καταστήσει, αυτό το ίδιο, σωματικά αόρατο σημάδι και αποτέλεσμα της εξέγερσης.

Με μία λέξη, το φύλο «ξεπετάγεται», ορθωμένο κατά την ανταρσία του, και προσφερόμενο στο βλέμμα. Είναι για τον άνθρωπο αυτό που είναι ο άνθρωπος για τον Θεό: ένας αντάρτης. Ανθρωπος εκ του ανθρώπου, ο οποίος στάθηκε ενώπιόν του και εναντίον του, όπως ο Αδάμ, άνθρωπος εκ του Θεού, ο οποίος αισθάνθηκε ότι έπρεπε να κρυφθεί μετά την ανυπακοή του.

Μπορούμε, λοιπόν, να ορίσουμε αυτό το «κάτι», το οποίο, με την Πτώση, τροποποίησε την αθώα χρήση του φύλου που θα ήταν δυνατή στον Παράδεισο. Δεν είναι ένα καινούργιο όργανο –η διάκριση των φύλων προϋπήρχε και δεν την κατέστησε κακή το αμάρτημα· δεν είναι μία πράξη –είχε ήδη τη θέση και τη λειτουργία της, και αυτήν τη λειτουργία τη διατηρεί ακόμη. Είναι η ακούσια μορφή μιας κίνησης, η οποία φτιάχνει από το φύλο το υποκείμενο μιας ανταρσίας και το αντικείμενο του βλέμματος. Ορατή και απρόβλεπτη στύση [érection].

Ας σημειώσουμε, ασφαλώς, το γεγονός ότι η libido, αν συλληφθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο, χαρακτηρίζεται ουσιαστικά από το αρσενικό φύλο, τις μορφές και τις ιδιότητές του. Αυτή είναι καταγωγικά φαλλική. Ο Αυγουστίνος λαμβάνει μάλιστα υπόψη την πιθανή αντίρρηση και βάζει σκοπό να βρει στη γυναίκα το συμμετρικό σημείο της απρεπούς κίνησης η οποία έκανε τον άνδρα να ντρέπεται επισημαίνοντάς του την εξέγερση εντός αυτού του ίδιου, και άρα τον ξεπεσμό του:

Δεν πρόκειται για μία ορατή κίνηση που η γυναίκα απέκρυψε· ό,τι αισθάνθηκε ο άνδρας, το αισθάνθηκε και η ίδια, αν και με πιο μυστικό τρόπο· και οι δυο τους αποκρύπτουν αυτό που ο καθένας τους αισθάνθηκε στη θέα του άλλου.

 

Πηγή

https://www.efsyn.gr/tehnes/ekdoseis-biblia/192329_oi-omologies-tis-sarkas

Τελευταία Άρθρα

Εκδόσεις ΠΛΕΘΡΟΝ Newsletter

Αρχείο

2018 - Μάιος

2018 - Μάρτιος

2018 - Φεβρουάριος