Του Αριστείδη Μπαλτά για το βιβλίο του Γιώργου Βέλτσου "Σκηνή"

Φωτό άρθρου

Αγώνες γραφής

(Για το βιβλίο του Γιώργου Βέλτσου Σκηνή, Πλέθρον, 2018)

 

 

 

Σκηνή: Ένα βιβλίο του Γιώργου Βέλτσου για το θέατρο. Και για τον Γιώργο Βέλτσο. Όχι όμως μόνο για το θέατρο ούτε μόνο για τον Γιώργο Βέλτσο. Ο Γιώργος Βέλτσος ‘’κάνει σκηνή’’, όπως ομολογεί, όχι μόνο στη θεατρική σκηνή – και, ορθώς βεβαίως, στο προσκήνιο και όχι στα παρασκήνια της κακεντρέχειας και του κουτσομπολιού-   αλλά και σε άλλα συγχρονικώς δρώμενα στην δημόσια σκηνή  - ευρύτερη ετούτη. Δρώμενα πολιτιστικά, πολιτικά, πολιτικά επί των πολιτιστικών ή πολιτιστικά επί των πολιτικών.

 

Βιβλίο ψηφιδωτό. Δηλαδή ένα απάνθισμα κειμένων δημοσιευμένων στον ημερήσιο ή εβδομαδιαίο τύπο. Του ΔΟΛ κατά κανόνα, αλλά μετά την αποχώρηση του Γιώργου Βέλτσου από τον ΔΟΜ, στην Εφημερίδα των Συντακτών. Κειμένων γραμμένων βεβαίως κατά τον τρόπο, δηλαδή τις τροπές γραφής, του Γιώργου Βέλτσου. Και πώς θα μπορούσε να είναι αλλιώς;

Τροπή γραφής: ας πούμε, η περιστροφική είσοδος στο βιβλίο. Μετά το εξώφυλλο και τα τυπογραφικώς υποχρεωτικά, πρωταρχική είναι μια αφιέρωση, στην οποία θα επανέλθω. Δεύτερος ο πίνακας περιεχομένων. Τρίτο έρχεται ένα χωρίο του Μπαρτ περί σκηνής.  Χωρίο που μένει άστεγο, δηλαδή δεν μνημονεύεται στον πίνακα περιεχομένων. Και μένει βεβαίως άστεγο γιατί συνδέεται με τον τίτλο του βιβλίου και το εξώφυλλο, που ήδη αφήσαμε πίσω, όχι με το ‘’σώμα’’ του βιβλίου, που επέρχεται. Το ‘’σώμα’’ που θέλει να καταγράψει ο πίνακας περιεχομένων.  Ακολουθεί ο  προ-λόγος του Γιώργου Βέλτσου που χαρακτηρίζεται ρητά ως  πρόλογος από τον ίδιο πίνακα περιεχομένων. Πρόκειται για την αφοριστική επισήμανση 17 σκηνών, αν μετράω σωστά, που προειδοποιούν. Προειδοποιούν και ελαφρώς απειλούν. Απειλούν τόσο τη σεμνή επίδοξη αναγνώστρια ή τον αυτοκυριαρχούμενο επίδοξο αναγνώστη όσο και τον ίδιο τον Γιώργο Βέλτσο. Στις 17 σκηνές σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής είναι ο ίδιος πάντα  (ο ίδιος; πάντα;) Γιώργος Βέλτσος που εκθέτει τον εαυτό του ή τους εαυτούς του στη σκηνή. Με πρώτη την ‘’κάνω σκηνή’’. Με βοηθούς σκηνής εδώ ή εκεί τον Μπωντλαίρ, τον Κλοσσοφσκί, τον Μπλανσό, τον Πονζ, τον Μπαρτ, το Φουκώ, τον Φλωμπέρ, τον Παβέζε. Και διεστραμμένο υποβολέα σχεδόν πάντα τον Ντεριντά. Διεστραμμένο, βεβαίως, κατά τις τροπές γραφής του Γιώργου Βέλτσου.

Η είσοδος ολοκληρώνεται με ένα απόσπασμα από το Καπιταλισμός και σχιζοφρένεια 2. Χίλια Πλατώματα των Ντελέζ και Γκατταρί που μιλάει για την ‘’πραγματική’’ σύσταση του αντικειμένου ‘’βιβλίο’’. Ό,τι κι αν σημαίνει τόσο ‘’πραγματική σύσταση’’ όσο και ‘’αντικείμενο’’.

Τροπή γραφής: ας πούμε, η έξοδος από τη Σκηνή. Αυτή προετοιμάζεται από το επίμετρο του βιβλίου Αυτοκρατορία  που έγραψε ο ίδιος ο Γιώργος Βέλτσος, και το οποίο τιτλοφορεί ‘’ Ένα αδέσποτο θέατρο’’. Επιδιώκει έτσι να συνοψίσει τις σκηνές της Σκηνής; Ίσως. Οι τροπές γραφής του Γιώργου Βέλτσου αποδιώχνουν κάθετες αποφάνσεις. Παρακινούν σε πολυσημίες μέχρι το άπειρο. Προς βλάβην ή επ’ ωφελεία κάθε σεμνού αναγνώστη και κάθε αυτοκυριαρχούμενης αναγνώστριας.

Η έξοδος από τη Σκηνή ολοκληρώνεται από ένα οιονεί αυτοβιογραφικό (πώς αλλιώς να το χαρακτηρίσω;) κείμενο ’Η βεράντα της Μυκόνου’’. Όπου όχι μόνο ο σκηνοθέτης και ο πρωταγωνιστής αλλά και η σκηνή ολόκληρη  (μαζί με το προσκήνιο και το υπαινισσόμενο παρασκήνιό της) γίνεται ο ίδιος ο Γιώργος Βέλτσος. Τέλος (τέλος;), η έξοδος επισφραγίζεται από ένα απόσπασμα του Φουκώ με θέμα το νεκροταφείο. Το δε ‘’τελικό’’ (;) κείμενο (προφανώς σε εισαγωγικά και με ερωτηματικό), με δηλούμενο τόπο γραφής την Αθήνα και ημερομηνία γραφής πολύ πρόσφατη (Μάιος 2018), αποτελείται από δύο ακόμη σκηνές –κατά την τροπή γραφής του προ-λόγου- οι οποίες συνδέουν το νεκροταφείο κατά Φουκώ με το βιβλίο κατά Ντελέζ.

Ο κύκλος κλείνει. Η Σκηνή ως τίτλος μαζί με το εξώφυλλο που εικονίζει τον Φουκώ (με ντουντούκα, μαζί με τον Σαρτρ), όπως σχολιάζεται έμμεσα από τον Μπαρτ,  και κατόπιν η είσοδος στο βιβλίο, όπου κυριαρχεί ο Ντελέζ, συνδέονται με τη έξοδο από το βιβλίο  όπου ο Φουκώ και πάλι οδηγεί στον Ντελέζ και πάλι. Ενδιαμέσως κείνται (τα κείμενα βεβαίως κείνται) ή εγκιβωτίζονται τα κείμενα του Γιώργου Βέλτσου για το θέατρο και όχι μόνο, για τον Γιώργο Βέλτσο και όχι μόνο, όπως προλογίζονται από τις 17 αφοριστικές σκηνές του και επιλογίζονται από 2 πρόσθετες αφοριστικές σκηνές του.

Αλλά στη Σκηνή εμφανίζεται μια ακόμη τροπή γραφής. Εκείνη της αφιέρωσης: Του Στάθη που με αποτρέπει. Τούτη είναι, βέβαια, η πρωταρχική σκηνή. Η σκηνή της αφιέρωσης που δεν μπορεί παρά να προηγείται από κάθε άλλη σκηνή. Η σκηνή της αφιέρωσης του πατέρα στον γιό.  Εδώ η τροπή γραφής περιλαμβάνει εσωτερικά, όπως αρμόζει, αποσιωπητικά. Ο Στάθης Βέλτσος αποτρέπει τον Γιώργο Βέλτσο. Αλλά τον αποτρέπει από τι; Από την έκθεσή του στη Σκηνή;  Από την έκθεσή του στη δημόσια σκηνή γενικώς; Από την έκθεσή του ειδικά κατά τους τρόπους και τις τροπές γραφής του Γιώργου Βέλτσου; Ή αποτελεί έμμεση συγγραφική πρό(σ)κληση για διάλογο; Υπάρχουν απαντήσεις; Και πόσο αξιόπιστες θα μπορούσαν να είναι; Εν προκειμένω, δεν μπορώ να αποδείξω τίποτε. Μπορώ μόνο να υποδείξω. Να υποδείξω ένα δεδομένο. Ο Στάθης Βέλτσος, ευρυμαθής, χημικός, με πλούσια επιστημονική και επαγγελματική εμπειρία, με πρόσθετα ενδιαφέροντα που αφορούν την ιστορία και τη φιλοσοφία των επιστημών, που φτάνουν μέχρι το επίπεδο ενός δεύτερου μεταπτυχιακού διπλώματος και μιας διδακτορικής διατριβής, διαθέτει τους δικούς του τρόπους γραφής, δηλαδή το δικό του τρόπο έκθεσης στη δημόσια σκηνή. Πρόσφατο δείγμα το βιβλίο του  Georges Canguilhem (1904-1995) Ιδέες, έννοιες και μέθοδοι της ζωής, Εκδόσεις Καστανιώτη,2017. Βιβλίο αυστηρό, συστηματικό, πλήρες παρά το σχετικά μικρό του μέγεθος, με εμφανή τη μέριμνα να τεθούν και να αντιμετωπιστούν όλες οι προϋποθέσεις μιας αβίαστης και γόνιμης ανάγνωσης. Γραμμένο με την πειθαρχία που επιτάσσει το αντικείμενό του. Διαφορετικός τρόπος και διαφορετική τροπή γραφής; Μάλλον σίγουρα. Αλλά μόνο ‘’μάλλον’’ γιατί πώς μπορούν να ταξινομηθούν οι τρόποι και οι τροπές γραφής; Πώς θα μπορούσαν να αποτυπωθούν –δηλαδή να γραφούν- τα αντίστοιχα κριτήρια;  Αδυνατώ να προχωρήσω. Αλλά έτσι ή αλλιώς η προσπάθεια που κατέβαλε ο Στάθης τελικά δεν απέτρεψε τον Γιώργο. Το υλικό προϊόν της αποτυχίας του  –αν η αποτυχία μπορεί να έχει προϊόν- είναι το βιβλίο-αντικείμενο που κείται μπροστά μας αναμένοντας την ανάγνωσή του. Αξίζει να τη δοκιμάσουμε. Αξίζει να παραστήσουμε (ή να αναπαραστήσουμε) τις σκηνές της Σκηνής. Ακόμη και υπό το πρίσμα της προσπάθειας αποτροπής που κατέβαλε ο Στάθης. Γιατί, θέλοντας και μη, οι αγώνες (και οι συναρτώμενες αγωνίες) συνεχίζονται. Πάντα αγώνες γραφής. Αγώνες πάντα ανάμεσα σε τρόπους και τροπές γραφής… 

                                         

Αθήνα, Ιούλιος 2018

 

Αριστείδης Μπαλτάς

 

Δείτε επίσης

Εκδόσεις ΠΛΕΘΡΟΝ Newsletter

Αρχείο

2018 - Ιούλιος

2018 - Μάιος

2018 - Μάρτιος

2018 - Φεβρουάριος